پایان آتش بس، ساعت ۱۷:۳۰ امروز | محاصره دریایی چیست؟ آیا ایران در آبهای جنوب زمین‌گیر می‌شود؟

رویداد۲۴ | دونالد ترامپ گفته است که آمریکا پس از شکست مذاکرات آتش‌بس با ایران در آخر هفته، عملیات محاصره تنگه هرمز را آغاز خواهد کرد.

سنتکام هم متعاقبا اعلام کرده از ساعت ۱۷:۳۰ دوشنبه ۲۴ فروردین (به وقت تهران) اجرای محاصره دریایی و منع تردد کشتی‌ها به مقصد و از مبدا بنادر ایران آغاز می‌شود.

آمریکا ظاهرا به این نتیجه رسیده که با محاصره دریایی ایران، می‌تواند به توافق مد نظرش برسد و به همین دلیل مذاکرات روز شنبه در اسلام آباد که تا دقیقه ۹۰ خوب پیش رفته بود، ناگهان با یک تماس تلفنی از سوی نتانیاهو و تصمیم ترامپ ناگهان بی نتیجه اعلام شد.

گزارش‌ها نشان می‌داد بازگشایی تنگه هرمز یکی از نقاط اصلی اختلاف در مذاکرات بوده هرچند رئیس جمهور آمریکا هیچ حرفی در مورد تنگه نزده و گفته ایران از جاه طلبی هسته‌ایش کوتاه نیامده بود.

بیشتر بخوانید: تنگه هرمز، اورانیوم و یک تماس، همه‌چیز را به هم زد | آیا پرونده مذاکره ایران و آمریکا بسته شد؟

ترامپ درباره محاصره تنگه هرمز چه اعلام کرده است؟

رئیس‌جمهور آمریکا روز یکشنبه در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «نیروی دریایی ایالات متحده، بهترین نیروی دریایی جهان، روند محاصره هر کشتی که قصد ورود یا خروج از تنگه هرمز را داشته باشد آغاز خواهد کرد.»

او ایران را به «اخاذی جهانی» متهم کرد و تهدید کرد هر کسی که به کشتی‌های آمریکایی حمله کند «به جهنم فرستاده خواهد شد».

این تهدید عجیب و غریب تا حدی توسط مقام دیگری تعدیل شد. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرد این محاصره فقط شامل کشتی‌هایی می‌شود که به ایران یا از ایران در حال حرکت هستند؛ از جمله تمام بنادر ایران در خلیج فارس و خلیج عمان. با این حال، نیرو‌های آمریکایی مانع آزادی ناوبری کشتی‌هایی که از تنگه هرمز برای عبور به بنادر غیرایرانی استفاده می‌کنند نخواهند شد.

سنتکام گفت این عملیات از ساعت ۱۰ صبح به وقت شرق آمریکا (۲ بعدازظهر به وقت گرینویچ) آغاز می‌شود؛ که می‌شود ۱۷:۳۰ دقیقه بعد از ظهر به وقت تهران.

تا این لحظه بریتانیا اعلام کرده در این محاصره شرکت نخواهد کرد و نخست‌وزیر استرالیا نیز گفت کشورش برای مشارکت دعوت نشده است.

این تصمیم نشان می‌دهد همه تلاش آمریکا، به رغم این ادعا که بازگشایی تنگه ربطی به آنها ندارد و کشور‌هایی که از آن میگذرند باید خودشان دست به کار شوند، اصلی‌ترین دغدغه رئیس جمهور آمریکاست. این نگرانی هم در واقع به مساله افزایش قیمت نفت و حامل‌های انرژی بر میگردد.

محاصره چگونه اجرا خواهد شد؟

ارتش آمریکا هنوز جزئیات زیادی ارائه نکرده است؛ از جمله تعداد ناو‌های جنگی، استفاده احتمالی از جنگنده‌ها، یا مشارکت متحدان خلیج فارس.

کارشناسان به رسانه‌های غربی می‌گویند بعید است نیروی دریایی آمریکا به تانکر‌ها موشک شلیک کند، چون خطر یک فاجعه زیست‌محیطی وجود دارد. محتمل‌ترین سناریو این است که نیروی دریایی با تهدید، کشتی‌ها را وادار به تغییر مسیر کند و در صورت عدم تمکین، عملیات هلی برن بر روی عرشه نفت کش‌ها برای کنترل کشتی‌ها انجام دهد.

محاصره دریایی چه فایده‌ای دارد؟ | ماجرای یک خیانت

دانا استرول، مقام سابق پنتاگون به نشریه گاردین انگلیس گفته: «ترامپ به دنبال یک راه‌حل سریع است. واقعیت این است که این مأموریت به‌تنهایی دشوار و در میان‌مدت احتمالاً ناپایدار است.»

نشریه ریسپانسیبل استیت کرفت، رسانه اندیشکده کوئینسی می‌گوید کارشناسان این اقدام را بسیار مخرب و حتی غیر مفید می‌دانند. آنها معتقدند این یک گام دیگر به سمت جهانی است که در آن قانون جنگل حاکم می‌شود. اقدامات غیرقانونی روی اقدامات غیرقانونی دیگر سوار شده‌اند. حمله به ایران که این جنگ را آغاز کرد، با اقدام ایران در تنگه هرمز تشدید شد. اکنون محاصره آمریکا این وضعیت را هم تشدید کرده است.

تریتا پارسی (معاون اجرایی مؤسسه کوئینسی) گفت اگر این محاصره اجرایی شود، ممکن است حملات حوثی‌ها در دریای سرخ دوباره افزایش یابد و حدود ۱۲٪ دیگر از جریان نفت جهانی را از بازار خارج کند. در این صورت قیمت نفت می‌تواند به ۲۰۰ دلار در هر بشکه برسد.

او همچنین گفت ممکن است این تهدید‌ها قبل از باز شدن بازار‌ها تعدیل شوند، اما اگر موضوع هسته‌ای حل نشود، احتمال بازگشت به وضعیت بن‌بست وجود دارد.

با همه این احوال، ایده محاصره دریایی امروز و به یک باره به ذهن سیاست مداران آمریکایی نرسیده. آنها می‌گویند سالهاست برای چنین سناریویی تمرین کرده‌اند. اما رد پای این ایده را می‌توان در رشته توییت‌های یک چهره آشنا در سال ۲۰۲۰ یعنی ۶ سال پیش دنبال کرد.

سعید قاسی نژاد مشاور ارشد «بنیاد دفاع از دمکراسی‌ها» سال‌ها پیش طرح محاصره دریایی ایران برای از پا انداختن اقتصاد کشور را به دشمنان داده بود.

بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها (Foundation for Defense of Democracies - FDD) یک اندیشکده در آمریکا است که بعد از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ تأسیس شد و تمرکز اصلی‌اش روی امنیت ملی، مبارزه با تروریسم، سیاست خاورمیانه و به طور خاص ایران است. FDD یکی از منتقدان سرسخت جمهوری اسلامی ایران است و در فضای سیاسی ایران، معمولاً این بنیاد به‌عنوان بخشی از شبکه فکری ضدایران در واشنگتن شناخته می‌شود.

این بنیاد به‌طور سنتی به جریان نئوکان و محافظه‌کاران امنیت‌محور حزب جمهوری‌خواه نزدیک است. کارشناسان این بنیاد در جلسات کنگره شهادت می‌دهند و در تدوین لوایج تحریمی علیه ایران در همه سال‌های گذشته نقش مهمی داشته‌اند. مارک دوبویتز رئیس بنیاد به نمایندگان جمهوری خواه نزدیک است و با آنها همکاری دارد. بار‌ها در تحلیل‌ها و گزارش‌های ضد ایرانی نمایندگان تندروی جمهوری خواه، نام این بنیاد دیده می‌شود.

قاسمی نژاد مشاور بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها سال ۲۰۲۰ در دولت اول ترامپ طرح محاصره دریایی ایران را شرح داده و گفته گام بعد از راهبرد «فشار حداکثری»، باید یک محاصره دریایی برای بازرسی ورود و خروج کالا‌ها به ایران باشد. به این ترتیب «روند فروپاشی/تسلیم را تسریع کند و درآمد تهران از تجارت نفت، بنزین، محصولات پتروشیمی و فلزات را قطع کند.»

او در ابتدای این طرح می‌گوید با این کار ایران ناچار می‌شود درآمد‌های ارزی خود را برای جلوگیری از فاجعه انسانی برای خرید اقلام اساسی خرج کند و این درآمد‌ها به زودی ته خواهد کشید و به این ترتیب آمریکا می‌تواند با محاصره دریایی، ضربه نهایی را به ایران بزند.

ایران چه برنامه ای دارد؟

سپاه پاسداران ایران اعلام کرده هر ناو جنگی که برای اجرای محاصره به تنگه نزدیک شود، نقض آتش‌بس تلقی خواهد شد و با آن برخورد خواهد شد. آنها تأکید کرده‌اند که تنگه همچنان تحت کنترل ایران است.

سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء گفته: اگر امنیت بنادر جمهوری اسلامی ایران در آب‌های خلیج فارس و دریای عمان تهدید شود هیچ بندری در خلیج فارس و دریای عمان در امان نخواهد بود.

پیش از این کارشناسان از تغییر لجستیک واردات کالاهای اساسی خبر داده بودند. ظاهرا طی چهل روز گذشته ایران بیشتر کالاهای اساسی خود را از بنادر شمالی و از طریق روسیه وارد کرده و با محاصره دریایی، روند انتقال تسریع هم خواهد شد. به این ترتیب این محاصره نباید ضریه قابل توجهی به واردات اقلام اساسی وارد کند. از سوی ایران کیلومترها مرز مشترک با همسایگانش دارد که می تواند در مواردی، لجستیک تجارت را از دریایی به زمینی انتقال دهد. هرچند این اتفاق در مورد بسیاری از اقلام ممکن نیست.

در مورد نفت، رسانه‌های حاکمیتی می گویند ایران در یک ماه گذشته بیش از هر زمان دیگری با قیمت‌های بسیار بالاتر، نفت فروخته و در صورت محاصره دریایی، در کوتاه مدت دچار چالش نخواهد شد.

با این حال در صورت طولانی شدن محاصره معلوم نیست چه اتفاقی در پیش باشد. لجستیک واردات زمینی با دریایی بسیار متفاوت است و انتقال تجارت کار ساده ای نیست.